අද අපි කතා කරන්නේ ලොව වැඩියෙන්ම භාවිත වන ප්රතිජීවක ඖෂධයක් ගැන. එය ඇමොක්සිලින් නම් වේ. මේ ප්රතිජීවකය වෛද්ය ඉතිහාසයේ ශ්රේෂ්ඨතම සොයාගැනීමක් කියලත් කියන්න පුළුවන්.
ප්රතිජීවක හඳුන්වා දීමට පෙර, සරල ආසාදන පවා ජීවිතයට තර්ජනයක් වුණා. එයට හොඳම ඖෂධය වුණේ ඇමොක්සිලින්. අද භාවිතයේ ඇති සියලුම ප්රතිජීවක අතර, ඇමොක්සිලින් යනු ශ්රී ලංකාව ඇතුළුව ලොව පුරා බහුලවම නිර්දේශිත සහ පුළුල් ලෙස පිළිගත් ඖෂධයකි.
ඇමොක්සිලින් යනු
ඇමොක්සිලින් යනු පෙනිසිලින් කාණ්ඩයට අයත් බීටා-ලැක්ටෑම් ප්රතිජීවකයකි. එය පෙර පෙනිසිලින් ඖෂධවල වැඩිදියුණු කළ සංයෝගයක් වන අතර, මුඛයෙන් ගන්නා විට වඩා හොඳ අවශෝෂණයක් සහ බැක්ටීරියාවලට එරෙහිව පුළුල් පරාසයක ක්රියාකාරිත්වයක් ඇත.
ඇමොක්සිලින් බැක්ටීරියා සෛල බිත්තිය ඉලක්ක කර ගනිමින් ක්රියා කරයි. ඇමොක්සිලින් මෙම බිත්තිය සෑදීම වළක්වන අතර එමඟින් බැක්ටීරියා දුර්වල වීමට සහ මිය යාමට හේතු වේ. මෙම යන්ත්රණය මඟින් මිනිසුන් තුළ බහුලව ආසාදන ඇති කරන බොහෝ බැක්ටීරියාවලට එරෙහිව එය ඉතා පලදායී ලෙස ක්රියා කරයි.
එහි කාර්යක්ෂමතාව, ආරක්ෂිත බව සහ දැරිය හැකි මිල නිසා, ඇමොක්සිලින් ලොව පුරා බහුලවම නිර්දේශිත ප්රතිජීවකවලින් එකක් බවට පත්ව තිබේ.
ඇමොක්සිලින්වලින් බහුලව ප්රතිකාර කරන බැක්ටීරියා ආසාදන
ඉහළ ශ්වසන පද්ධතියේ ආසාදන ලෙස බැක්ටීරියා මඟින් ඇති කරන ටොන්සිලයිටිස් ( Bacterial Tonsillitis ) සහ ෆැරින්ජයිටිස් (Pharyngitis), සයිනස් ආසාදන (Sinusitis), විශේෂයෙන් ළමුන් තුළ මැද කන ආසාදන ( Otitis Media), නියුමෝනියාව සහ බැක්ටීරියා මඟින් ඇති කරන බ්රොන්කයිටිස් ( Bacterial Bronchitis) වැනි තත්ත්වලදි භාවිත කරයි. දන්ත ආසාදන, දත් විවරයන්, විදුරුමස් ආසාදන සහ දත් ගැලවීමෙන් පසු ආසාදන වැනි දන්ත ආසාදනවලදීත් භාවිත කරයි. ආසාදිත තුවාල, බැක්ටීරියා මඟින් ඇතිවන සෙලියුලයිටිස් (Cellulitis) යන සම සහ මෘදු පටක ආසාදන වලටත් යොදා ගනු ලබයි. ආමාශ ආන්ත්රික ආසාදනයක් වන ආමාශයේ තුවාලවලට සම්බන්ධ බැක්ටීරියාවක් වන හෙලිකොබැක්ටර් පයිලෝරි සඳහා ප්රතිකාරයේ කොටසක් ලෙසත් මෙය යොදා ගනියි.
ප්රතිජීවක සියලුම ආසාදන සුව කරන බවට බොහෝ දෙනා අතර වැරදි වැටහීමක් පවතියි. ඇමොක්සිලින් වයිරස් විනාශ නොකරයි. එය සෙම්ප්රතිශ්යාව, වයිරස් උණ, ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා, උගුරේ අමාරුව සහ ඩෙංගු උණ වැනි රෝගවලට එය අකාර්යක්ෂම වේ. මෙවන් තත්ත්වවලදී ඇමොක්සිලින් භාවිත කිරීමෙන් සුවය ලැබීම කෙටි නොවන අතර ශරීරය අනවශ්ය අවදානම්වලට නිරාවරණය වේ.
ඇමොක්සිලින් ලබා ගත හැකි ආකාර
විවිධ වයස් කාණ්ඩ සහ වෛද්ය අවශ්යතා සඳහා ඇමොක්සිලින් විවිධ ආකාරවලින් ලබා ගත හැකිය.
වැඩිහිටියන් සඳහා කැප්සියුල සහ පෙති, ළමුන් සඳහා සිරප්, ජලයේ දියවන පෙති සහ ක්ලැවුලනික් අම්ලය සමඟ ඒකාබද්ධ ප්රතිජීවක ලෙස ක්රම කිහිපයකට ලබා ගත හැකි වේ.
මාත්රාව
ඔබේ වෛද්යවරයා විසින් නියම කරන ලද පරිදි ඇමොක්සිලින් ගන්න. එය සාමාන්යයෙන් දිනකට 2 හෝ 3 වතාවක්, ඒකාකාරව කාල පරතරයකින් ගනු ලැබේ. ඔබට එය ආහාර සමඟ හෝ නැතිව ගත හැකිය. ඔබට ගැස්ට්රයිටිස් ලක්ෂණ ඇත්නම්, ආහාර ගැනීමෙන් පසු ගන්න. පෙති/කැප්සියුල වතුරෙන් ගිල දමන්න.සිරප් සඳහා, එක් එක් මාත්රාවට පෙර බෝතලය හොඳින් සොලවා මිනුම් හැන්දක් හෝ සිරින්ජරයක් භාවිත කරන්න.
ඔබට මාත්රාවක් මඟ හැරුණේ නම් මතක් වූ වහාම එය ගන්න. ඊළඟ මාත්රාව සඳහා කාලය ආසන්න නම්, මඟ හැරුණු මාත්රාව මඟ හරින්න. එය දෙගුණ නොකරන්න. ඉතිරි වූ ප්රතිජීවක නැවත භාවිත නොකරන්න. ළමුන් සඳහා නිසි මිනුම් උපකරණ භාවිත කළ යුතුය.
ඇමොක්සිලින්වල අතුරු ආබාධ
මෙහි අතුරු ආබාධ අවම ය. නමුත් කලාතුරකින් කෙනකුට අතුරු ආබාධ ඇති විය හැකියි. පොදු අතුරු ආබාධ ලෙස ඔක්කාරය, වමනය, පාචනය, සමේ කැසීම සහ උදරයේ අපහසුතාව ඇති විය හැකිය. බරපතළ අසාත්මිකතා ලෙස මුහුණ, තොල් හෝ දිව ඉදිමීම, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව, දැඩි කැසීම සහ ක්ලාන්ත වීම ඇති වේ. ඕනෑම සැක සහිත අසාත්මිකතාවකට වහාම වෛද්ය ප්රතිකාර අවශ්ය වේ. සමහර විට පාචනය හෝ දිලීර ආසාදන ඇති කරයි. ඇමොක්සිලින් වෝෆරින්, ඇලෝපියුරිනෝල් සහ මෙතොට්රෙක්සෙට් වැනි ඖෂධ සමඟ අන්තර් ක්රියා කළ හැකිය.
විශේෂ අවස්ථා
ළමුන් – නිවැරදිව මාත්රාව භාවිත කළ විට ආරක්ෂිතයි.
නමුත් අධි මාත්රාව හෝ අඩු මාත්රාව හානියක් හෝ ප්රතිකාර අසාර්ථක වීමට හේතු විය හැකිය.
ගැබ් ගැනීම සහ මවුකිරි දීම – සාමාන්යයෙන් ආරක්ෂිත යැයි සලකනු ලැබේ. නමුත් වෛද්ය අධීක්ෂණය අත්යවශ්ය වේ.
වකුගඩු රෝගය – විෂ වීම වැළැක්වීම සඳහා මාත්රා ගැළපීම් අවශ්ය විය හැකිය.
වෛද්ය නිර්දේශයක් නොමැතිව ඇමොක්සිලින් ගැනීමෙන් රෝගය තවත් උග්ර විය හැකියි.
TEXT – විදුමිණි දිසාකරුණා
