නි‍ෙවසේ වාතය පිරිසිදු කරන, මානසික සුවය දෙන ගෘහස්ථ ශාක නඩත්තුව

අද නි‍ෙවස, කාර්යාල අලංකාර කිරීමේදී ගෘහස්ථ ශාක (Indoor Plants) භාවිත කිරීම trend එකක් බවට පත්ව තිබේ. හුදෙක් එය අලංකාරය පමණක් නොව එයින් මානසික සුවයක් ද ලබා දෙන බැවිනි. සාමාන්‍යයෙන් බඳුන් හෝ විවිධ බහාලුම් තුළ ගෘහස්ථ ශාක වගා කරයි. වර්තමාන වෙළෙඳපොළ තුළ ඕනෑම අයකුගේ රුචිකත්වය පරිදි තෝරාගත හැකි විවිධ මාදිලියේ ගෘහස්ථ ශාක දැකගත හැකිය.

නඩත්තු කිරීමට පහසු සූකිරි (Succulents) සහ සන්සෙවීරා (Snake Plants) වැනි කුඩා ශාක මෙන්ම, ෆිලෝඩෙන්ඩ්‍රන් (Philodendrons) වැනි විශාල පත්‍ර සහිත ශාක ද ඒ අතර වේ. නි‍වෙසක හෝ කාර්යාලයක ගෘහස්ථ ශාක පවත්වා ගැනීමෙන් වාතය පිරිසුදු වීමට අමතරව, පුද්ගල මානසික ආතතිය සහ කාංසාව අඩු කර ඵලදායිතාව ඉහළ නැංවීමට ද ඉඩ සැලසේ. එසේම, අවකාශයකට නව ජීවයක්, ආකර්ෂණීය වර්ණයක් සහ වයනයක් එක් කිරීමට ගෘහස්ථ ශාක භාවිතා කෙරේ.

නාසා (NASA) ආයතනය විසින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ, ගෘහස්ථ ශාකවලට පැය 24ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ වාතයේ පවතින විෂ ද්‍රව්‍යවලින් 87%ක් තරම් ඉහළ ප්‍රමාණයක් ඉවත් කළ හැකි බවයි. එබැවින් මෙම ශාක නි‍ෙවස තුළ තිබීම සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවන රටාවකට මහඟු පිටිවහලක් සපයයි.

බොහෝ දෙනා ගෘහස්ථ ශාක වගා කළ ද එම ශාක දීර්ඝකාලීනව නීරෝගිව පවත්වා ගැනීමට නොහැකි වී තිබේ. මීට ප්‍රධානතම හේතුව වන්නේ එක් එක් ශාක වර්ගයට අවශ්‍ය ආලෝකය, ජලය සහ පෝෂණය පිළිබඳව නිසි අවබෝධයක් නොමැතිකමයි. විශේෂයෙන්ම ජලය අධික ලෙස සැපයීම හෝ ප්‍රමාණවත් තරම් වාතාශ්‍රය නොලැබීම හේතුවෙන් මෙම ශාක අකාලයේ මියයයි. එබැවින්, අලංකාරය ගැන පමණක් නොසිතා ශාකයක ජීව විද්‍යාත්මක අවශ්‍යතා හඳුනාගෙන ඒවා රැකබලා ගැනීම මඟින් සාර්ථක ගෘහස්ථ ශාක වගාවක් සිදු කර ගැනීමට හැකි වේ. ඒ අනුව ඔබ ගෘහස්ථ ශාක වගාවේදී කරුණු 10ක් ගැන සැලකිලිමත් විය යුතු ය.

නිසි ආලෝකය සැපයීම: ශාකයක ආහාර නිෂ්පාදනයට අත්‍යවශ්‍ය වේ. නිවසේ එක් එක් ස්ථානයට ලැබෙන ආලෝකය අනුව ශාක තෝරාගත යුතුය. අඩු ආලෝකයට ඔරොත්තු දෙන ශාක වුවද (උදා: සැන්සෙවීරියා) ජීවත් වීමට යම් මට්ටමක ආලෝකයක් අවශ්‍ය වේ. අවශ්‍ය නම් කෘතිම LED ලාම්පු ද භාවිත කළ හැකිය.

ජල කළමනාකරණය: ශාකයක වර්ධනයට සහ උෂ්ණත්වය පාලනයට ජලය අත්‍යවශ්‍යයි. ශාකයේ වර්ගය, සෘතුව සහ පරිසරයේ ආර්ද්‍රතාව අනුව ජලය දැමිය යුතු ප්‍රමාණය වෙනස් වේ. එනම්, පතොක් වැනි ශාකවලට ශීත කාලයේදී ජලය අවශ්‍ය නොවන තරම්ය.

වාතාශ්‍රය සහ වායු ප්‍රවාහය: ශාක හුස්ම ගන්නා ජීවීන් බැවින් ඒවාට නැවුම් වාතය අවශ්‍ය වේ. විශේෂයෙන් වායු සමීකරණය කළ හෝ වීදුරු ආවරණය කළ කාමරවල වායු ප්‍රවාහය අඩු නිසා ශාක මුල් කුණු වීමට ඉඩ ඇත. එබැවින් නැවුම් වාතය ලැබෙන ස්ථානයක ශාක තැබීමට වගබලා ගන්න.

වාතයේ ආර්ද්‍රතාව පවත්වා ගැනීම:

බොහෝ ගෘහස්ථ ශාක නිවර්තන කලාපීය ශාක බැවින් ඒවා තෙතමනය සහිත (Humid) වාතයට කැමැතිය. නි‍ෙවස තුළ වාතය වියළි නම් ශාක පත්‍ර මත ජල බිඳිති ඉසීම (Misting) හෝ ආර්ද්‍රතාකාරක (Humidifier) භාවිත කිරීම මඟින් ශාකයේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය රැකගත හැකිය.

උෂ්ණත්ව පාලනය:

සෑම ශාකයකටම දරාගත හැකි උෂ්ණත්ව පරාසයක් ඇත. සමහර ශාක මල් පිපීම සඳහා රාත්‍රී කාලයේදී සිසිල් උෂ්ණත්වයක් අපේක්ෂා කරයි. අධික ලෙස උෂ්ණත්වය වෙනස් වන ස්ථානවලින් (උදා: ළිප අසල හෝ ඒසී යන්ත්‍ර ඉදිරිපිට) ශාක ඉවත් කර තැබීම යුතු ය.

නිවැරැදි පාංශු මිශ්‍රණය:

ශාකයේ මුල්වලට අවශ්‍ය පෝෂණය මෙන්ම වාතය ද පස මඟින් සැපයේ. පතොක් වැනි ශාක සඳහා වැලි සහිත පසක් ද, අනෙකුත් ශාක සඳහා ජලය රඳවා ගන්නා පීට් මෝස් (Peat moss) අඩංගු පසක් ද භාවිතා කළ යුතුය. වාතනය වැඩි කිරීමට පර්ලයිට් (Perlite) වැනි ද්‍රව්‍ය පසට එක් කළ හැකිය.

සුදුසු බඳුනක් තෝරා ගැනීම:

බඳුනේ පතුලේ අතිරික්ත ජලය බැස යාමට සිදුරු තිබීම අත්‍යවශ්‍යය. ටෙරාකොටා (මැටි) බඳුන් වඩාත් සුදුසු වන්නේ ඒවායේ බිත්ති හරහා වාතය සහ ජලය හුවමාරු වන නිසාත්, උෂ්ණත්වය නියාමනය කරන නිසාත්ය. ප්ලාස්ටික් බඳුන් භාවිත කරන්නේ නම් ජලය දැමීමේදී වඩාත් සැලකිලිමත් විය යුතු ය.

පෝෂණය සහ පොහොර යෙදීම:

බඳුනක ඇති පසෙහි පෝෂණය කාලයත් සමඟ ක්ෂය වේ. එම නිසා වර්ධන සමයේදී නිසි ලෙස පොහොර යෙදීම අවශ්‍ය වේ. එහෙත් අධික ලෙස පොහොර යෙදීමෙන් ශාකය පිලිස්සීමට ඉඩ ඇති බැවින් සැමවිටම උපදෙස් පරිදි තනුක කළ පොහොර ද්‍රාවණ භාවිත කරන්න.

කප්පාදු කිරීම සහ පිරිසුදු කිරීම:

ශාකය අලංකාරව සහ පඳුරක් ලෙස වර්ධනය වීමට නම් නිතර කප්පාදු කිරීම අවශ්‍ය වේ. එසේම ශාක පත්‍ර මත දූවිලි බැඳීමෙන් ප්‍රභාසංස්ලේෂණය අඩාල විය හැකි බැවින් පත්‍ර පිසදැමීම හෝ පිරිසුදු කිරීම කළ යුතු ය. ආලෝකය ලැබෙන දිශාවට ශාකය ඇලවීම වැළැක්වීමට වරින් වර බඳුන කරකවන්න.

නිද්‍රාශීලී සමය:

මිනිසුන්ට මෙන්ම ශාකවලට ද විවේකය අවශ්‍යය. බොහෝ ශාක වසරේ යම් කාලයකදී තම වර්ධනය මන්දගාමී කරයි. එම නිද්‍රා සමයේදී ශාකයට පොහොර යෙදීමෙන් වැළකී, අඩුවෙන් ජලය ලබා දෙමින් එයට විවේක ගැනීමට ඉඩ දිය යුතු ය.

නි‍වෙසක් තුළ වගා කළ හැකි පැලෑටි රාශියක් පවතී. ඒවායේ වර්ණය, හැඩය මෙන්ම නඩත්තු කළ යුතු ආකාරය එකිනෙකට වෙනස් වේ. ඔබ ජීවත් වන පරිසරයේ පවතින ඉඩකඩ සහ එම ස්ථානයට ලැබෙන ආලෝකය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් වඩාත් ගැළපෙන ශාකය තෝරා ගැනීම වගාවේ සාර්ථකත්වයට මඟ පාදයි. ඔබේ රුචිකත්වය සහ නි‍ෙවසේ පරිසරය අනුව තෝරාගත හැකි ජනප්‍රිය ගෘහස්ථ ශාක වර්ග කිහිපයක් හඳුනා ගත හැකි වේ.

නඩත්තුවට පහසු ශාක:

සන්සෙවීරා (Snake Plant), සීසී ප්ලාන්ට් (ZZ Plant), පෝතෝස් (Pothos), ඩ්‍රැකේනා (Dracaena), ස්පාතිෆිලම් (Spathiphyllum).

වාතය පිරිසිදු කරන ශාක:

පීස් ලිලී (Peace Lily), ස්පයිඩර් ප්ලාන්ට් (Spider Plant), ඇලෝවේරා (Aloe Vera).

අඩු ආලෝකයට කැමැති ශාක:

අග්ලෝනීමා (Aglaonema), ෆිලෝඩෙන්ඩ්‍රන් (Philodendron), පාර්ලර් පාම් (Parlor Palm).

විශාල පත්‍ර සහිත ශාක:

මොන්ස්ටෙරා (Monstera), ෆිඩල් කොළ අත්තික්කා (Fiddle Leaf Fig).

සූකිරි සහ පතොක් වර්ග:

කැක්ටස් (Cactus), ජේඩ් ප්ලාන්ට් (Jade Plant).

අඩු ආලෝකයට කැමැති ගෘහස්ථ ශාක (Low-Light Indoor Plants)

හිරු එළිය අඩු ස්ථානයක වැඩෙන ගෘහස්ථ ශාක වර්ග ද හඳුනා ගත හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් එය සෘජු හිරු එළිය විනිවිද යාමට නොහැකි පරිසරයන් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. කවුළුවක සිට අඩි 10කට වඩා වැඩි දුරකින් පිහිටි අවකාශයන්, උතුරට මුහුණලා ඇති කවුළු, බාහිර බාධක මඟින් හිරු එළිය අවහිර වන ප්‍රදේශ මෙන්ම ජනේල රහිත කාමර ද මෙම ගණයට අයත් වේ. මෙවැනි පරිසරයන් සඳහා තෝරාගනු ලබන ශාක සතුව අඩු ආලෝකයේ පැවැත්ම සුරක්ෂිත කර ගැනීමට සමත් සුවිශේෂී අනුවර්තන කිහිපයක් පවතී.

මෙම ශාක බොහෝ විට මන්දගාමී වර්ධන වේගයක් සහ පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලියක් පෙන්නුම් කරන අතර, ලැබෙන ස්වල්ප ආලෝකය පවා උපරිමයෙන් ග්‍රහණය කර ගැනීමට විශාල පත්‍ර සහිතව වැඩේ. විශේෂයෙන්ම ඝන ඉටිමය ස්වභාවයක් සහිත තද කොළ පැහැති පත්‍ර ඇති ශාක, තුනී පත්‍ර ඇති ශාකවලට වඩා අඩු ආලෝකයේ වර්ධනය වීමට උචිත වේ. අවම ආලෝක මට්ටමකින් ප්‍රභාසංස්ලේෂණය කර ශක්තිය නිපදවීමටත්, නිවර්තන වැසි වනාන්තරවල අඳුරු ස්ථරවල ජීවත් වීමටත් මෙම ශාක ස්වාභාවිකවම අනුවර්තනය වී ඇත. ඔබේ නි‍ෙවසේ හිරු එළිය අවම ස්ථානයක ඉතා සාර්ථකව වගා කළ හැකි ගෘහස්ථ ශාක කිහිපයක් පහත දක්වා ඇත.

ගෝල්ඩන් පොතෝස් (Golden Pothos)

ගෝල්ඩන් පොතෝස් (Golden Pothos) එසේත් නැතිනම් devil’s ivy ලෙස හැඳින් වේ. මෙම ශාකය, ආලෝකය අඩු කාමර සඳහා ඉතා උචිතය. වායු මූල් ආධාරයෙන් වැලක් ලෙස වර්ධනය වන සදාහරිත ගෘහස්ථ ශාකයකි. අරම් පවුලට (Araceae) අයත් මෙය ඉහළ ආර්ද්‍රතාවට ප්‍රිය කරන බැවින් නාන කාමර, නිදන කාමර හෝ මුළුතැන්ගෙය අලංකාර කිරීමට කදිම තේරීමකි. පසෙහි තෙතමනය පවත්වා ගනිමින් සහ අවම වශයෙන් 16°C ක උෂ්ණත්වයක් යටතේ මෙය පහසුවෙන් නඩත්තු කළ හැකි වුවද, ප්‍රමාණවත් ආලෝකයක් නොලැබුණහොත් පත්‍රවල ඇති රන්වන් විචලනය නැති වී කොළ පැහැයට හැරිය හැකිය. දඬු කැබලි ජලයේ හෝ පසෙහි තැබීමෙන් ඉතා පහසුවෙන් මුල් ලබාගත හැකි මෙම ශාකය, සෑම වසර 2-3 කට වරක් නැවත සිටුවීමෙන් සහ නිසි පරිදි කප්පාදු කිරීමෙන් දීර්ඝකාලීනව නීරෝගිව පවත්වා ගත හැකිය.

ස්පයිඩර් ප්ලාන්ට් (Spider Plant)

ස්පයිඩර් ප්ලාන්ට් හෙවත් ඇස්පරගස් පවුලට අයත් වේ. ක්ලෝරෝෆයිටම් කොමොසම් යනු අඳුරු කාමර සඳහා ඉතා පහසුවෙන් වගා කළ හැකි, දැඩි ස්වභාවයක් සහිත ගෘහස්ථ ශාකයකි. අප්‍රිකාව නිජබිම කරගත් මෙම ශාකය සෙන්ටිමීටර 60ක් පමණ උසට පඳුරක් ලෙස වර්ධනය වේ. ස්පයිඩර් ප්ලාන්ට් මඟින් වාතයේ ඇති ෆෝමල්ඩිහයිඩ් වැනි විෂ වායූන් ඉවත් කර වාතය පිරිසිදු කිරීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් පවතින බව විශ්වාස කෙරේ. 12°C සිට 22°C දක්වා උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම්වලට හොඳින් ඔරොත්තු දෙන මෙය, ඕනෑම ස්ථානයක මෙන්ම අර්ධ සෙවණ ඇති ප්‍රදේශවල ද සශ්‍රීකව වැඩේ. සතියකට හෝ දෙකකට වරක් පොහොර යෙදීම සහ පස මතුපිටින් මුල් මතු වූ විට නැවත බඳුන් කිරීම මඟින් මෙය නීරෝගිව තබා ගත හැකි අතර, ශාකයෙන් විහිදෙන කුඩා පැළෑටි සහිත අතු වෙන්කර ජලයේ හෝ පසෙහි තැබීමෙන් ඉතා පහසුවෙන් නව පැළ ලබාගත හැකිය.

ස්නේක් ප්ලාන්ට් (Snake Plant)

ඇස්පරගස් පවුලට අයත් ස්නේක් ශාකය (Snake Plant) යනු අවම නඩත්තුවක් යටතේ වගා කළ හැකි ඉතා ශක්තිමත් ගෘහස්ථ ශාකයකි. කහ හෝ රිදී-සුදු රටා සහිත දිගු කඩු හැඩැති පත්‍රවලින් යුක්ත මෙයට අර්ධ සෙවණ මෙන්ම විවිධ ආලෝක තත්ත්වයන්ට ඔරොත්තු දීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් පවතී. මෙහි ඇති වඩාත්ම වැදගත් ලක්ෂණය වන්නේ CAM පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලිය හරහා රාත්‍රී කාලයේදී පවා ඔක්සිජන් මුදාහැරීමයි. එබැවින් නිදන කාමර අලංකරණයට මෙය ඉතා උචිතය. ජලය එක තැන පල්වීම නිසා මුල් කුණුවීමේ අවදානමක් පවතින බැවින් අධික ලෙස ජලය දැමීමෙන් වැළකී සිටිය යුතු ය. වැලි මිශ්‍ර පසක බඳුන් කිරීමෙන් සහ බෙදීම හෝ පත්‍ර කැබලි මඟින් නව පැළ නීරෝගිව වගා කළ හැකිය.

පෙපරෝමියා (Peperomia)

දකුණු අ‍ෙමරිකාව නිජබිම කරගත් පෙපරෝමියා (Peperomia) යනු සෘජු හිරු එළියට අකමැති, සෙවණ ඇති ස්ථාන සඳහා ඉතා ගැළපෙන කුඩා පඳුරුමය ශාකයකි. ඝන මස් සහිත පත්‍රවලින් යුක්ත මෙහි ‘කැපෙරාටා’ සහ ‘ඔබ්ටුසිෆෝලියා’ වැනි විවිධ වර්ණ හා හැඩයන්ගෙන් යුත් ප්‍රභේද රාශියක් පවතී. කාමර උෂ්ණත්වය (18°C ට වැඩි) සහ ඉහළ ආර්ද්‍රතාව සහිත පරිසරයක මේවා ඉතා හොඳින් වර්ධනය වේ. නඩත්තු කිරීමේදී පස මධ්‍යස්ථව තෙතමනය සහිතව තබා ගැනීම වැදගත් වේ. වියළි වාතය පවතින විට පත්‍ර මත ජලය ඉසීම (Misting) මඟින් සෞඛ්‍ය සම්පන්න බව රැකගත හැකිය. හියුමස් බහුල, ජලය හොඳින් බැසයන පසක වගා කළ හැකි වේ. මෙම ශාකයේ කඳ හෝ පත්‍ර කැබලි මඟින් වසන්ත කාලයේදී ඉතා පහසුවෙන් නව පැළ ලබා ගත හැකිය.

සැමියෝකුල්කාස් (Zamioculcas)

නැ‍ෙඟනහිර අප්‍රිකානු වනාන්තරවලින් සම්භවය වූ සීසී ශාකය (ZZ Plant) යනු අඳුරු කාමර සහ කොරිඩෝ වැනි සෙවණ සහිත ස්ථාන සඳහා කදිම, අවම නඩත්තුවක් අවශ්‍ය ගෘහස්ථ ශාකයකි. සති 4ක පමණ වියළි කාලයකට වුවද ඔරොත්තු දීමේ සුවිශේෂී හැකියාවක් ඇත. මෙම ශාකය, ජලය ඉතිරි කර ගැනීම සඳහා සිය පත්‍ර හැළීමට පවා සමත් වේ. 16°C ට වැඩි උෂ්ණත්වයක සහ වියළි වාතය සහිත පරිසරයක වුවද හොඳින් වැඩෙන බැවින් මෙය රේඩියේටර් අසල පවා තැබිය හැකිය. අතිරික්ත ජලය නිසා මුල් කුණුවීමේ අවදානම පවතින බැවින් අරපිරිමැස්මෙන් ජලය සැපයිය යුතු ය. අප්‍රේල් සිට සැප්තැම්බර් දක්වා මධ්‍යස්ථව පොහොර යෙදීමෙන් සහ බෙදීම හෝ පත්‍ර කැබලි මඟින් නව පැළ ඉතා සාර්ථකව වගා කළ හැකිය.

පීස් ලිලී (Peace Lily)

අලංකාරවත් මෙන්ම නඩත්තුව ඉතා පහසු පීස් ලිලී (Peace Lily) යනු ඕනෑම ගෘහස්ථ පරිසරයකට මනාව ගැළපෙන ශාකයකි. සෙන්ටිමීටර 30 සිට 150 දක්වා උසට වර්ධනය වන මෙහි තද කොළ පැහැති දිලිසෙන පත්‍ර සහ සුදු හෝ ක්‍රීම් පැහැති මල් හට ගනී. සෘජු හිරු එළියට අකැමැති වුවද ආලෝකය සහිත ස්ථානවල වඩාත් සාර්ථකව වගා කළ හැකිය. විශේෂයෙන්ම නාන කාමර වැනි ආර්ද්‍රතාව වැඩි ස්ථානවල වගා කිරීමට ඉතා උචිතය. හියුමස් බහුල, ජලය හොඳින් බැසයන පසක වගා කළ යුතු පීස් ලිලී ශාකය, පස වියළි වූ විට පත්‍ර එල්ලා වැටීම මඟින් ජලය අවශ්‍ය බව පෙන්වයි. වසන්තයේදී මවු ශාකය බෙදීමෙන් නව පැළ ලබා ගත හැකිය. මෙම ශාකය නි‍ෙවසේ වාතය පිරිසුදු කිරීමට උපකාරී වේ. නමුත් එහි අඩංගු ඔක්සලික් අම්ලය නිසා කුඩා ළමයින්ට සහ සුරතල් සතුන්ට තරමක් විෂ සහිත විය හැකි බැවින් ප්‍රවේශමෙන් නි‍ෙවසේ තබා ගත යුතු ය.

කැලේටියා (Calathea)

ප්‍රේයර් ප්ලාන්ට් (Prayer Plant) ලෙස හඳුන්වන කැලේටියා (Calathea) යනු දවස පුරා ආලෝකයට අනුකූලව තම පත්‍ර චලනය කරන, සෙවණට අතිශය ප්‍රිය කරන මනරම් ගෘහස්ථ ශාකයකි. සෙන්ටිමීටර 50ක් පමණ උසට පඳුරක් ලෙස වැඩේ. මෙම ශාකය සෘජු හිරු එළියට අකැමැති බැවින් අඳුරු කාමර, මුළුතැන්ගෙය හෝ නාන කාමර අලංකරණයට ඉතා උචිතය. ඉහළ ආර්ද්‍රතාවකට සහ 18°C – 24°C අතර උණුසුම් උෂ්ණත්වයකට ප්‍රිය කරයි. මෙය නඩත්තු කිරීමේදී පස ඒකාකාරව තෙතමනය සහිතව තබා ගැනීමත්, නිතිපතා පත්‍ර මත ජලය ඉසීමත් අත්‍යවශ්‍ය වේ. වසන්ත කාලයේදී මවු ශාකය බෙදා වෙන් කිරීමෙන් පහසුවෙන් පැළ ලබා ගත හැකිය. මෙම ශාකය, නිසි පෝෂණය සහ රැකවරණය යටතේ ඔබේ නි‍ෙවසට වර්ණවත් හා සජීවී පෙනුමක් එක් කරනු ඇත.

TEXT – ඩිල්කි සමරනායක