අප ජීවත් වන මේ සංකීර්ණ සමාජය තුළ සෑම මනුෂ්යයකුම පාහේ හඹා යන්නේ සතුට පසුපසය. ඒ සතුට ලබාගැනීම උදෙසා අපි විවිධ පුද්ගලයන්ට, භෞතික සම්පත්වලට සහ තනතුරුවලට දැඩි ලෙස ඇලුම් කරමු. විශේෂයෙන්ම කාන්තාවක ලෙස ඇය තම දූ දරුවන්, ස්වාමියා සහ පවුලේ සමීපතමයන් වෙනුවෙන් ඇපකැප වන්නේ ඉමහත් සෙනෙහසකිනි. අප ආදරය කරන පුද්ගලයන්ගෙන් අපට ලැබෙන්නේ අපරිමිත සතුටක් බව බාහිරින් පෙනුණද, ඒ පිටුපස සැඟවී ඇති බරපතළ දහම් කරුණ බුදුන් වහන්සේ මජ්ඣිම නිකායේ ප්රිය ජායති සූත්රය තුළින් ඉතා පැහැදිලිව දේශනා කොට ඇත.
දිනක් රජගහ නුවර ජීවත් වූ, තම එකම පුත්රයා අහිමි වීමෙන් දැඩි සේ කම්පාවට පත් පියෙක් බුදුන් වහන්සේ හමුවීමට පැමිණියේය. ඔහු සිටියේ වියෝ දුක දරාගත නොහැකිව කෑම බීම පවා අතහැර දමාය. එහිදී බුදුන් වහන්සේ ඔහුට වදාළේ, “ගෘහපතිය, සැබවින්ම එය එසේමය. ප්රියයන්ගෙන් ශෝකය, වැලපීම, දුක, දොම්නස හා දැඩි වෙහෙස උපදී” යනුවෙනි. එහෙත් එම පියා එය එකල පිළිගැනීමට සූදානම් වූයේ නැත. ඔහු සිතුවේ ප්රියයන්ගෙන් උපදින්නේ සතුට මිස දුකක් නොවන බවයි. අද අප අතර සිටින සාමාන්ය මිනිසාගේ චින්තනය ද එයමය.
බුදු දහමට අනුව අප යම් පුද්ගලයකු කෙරෙහි දක්වන බැඳීම හුදු ස්නේහයක් පමණක් නොව, එය ‘උපාදානයක්’ හෙවත් දැඩි ලෙස අල්ලා ගැනීමකි. අප යමකුට ආදරය කරන විට, එම පුද්ගලයා සැමදා අප අසලම නොවෙනස්ව සිටිය යුතුය යන මෝහය අප තුළ හටගනී. නමුත් ලෝකයේ ඇති එකම ස්ථිර ධර්මතාව වන්නේ ‘අනිත්යය’ යන්නයි. යම් දිනක එම ප්රිය පුද්ගලයා අපෙන් වෙන් වන විට හෝ මරණයට පත් වන විට, එතෙක් අප විඳි සතුටට වඩා දහස් වාරයක දුකක් අපට උරුම වේ.
මෙම සත්යය පසක් කර ගැනීමට කොසොල් රජතුමා සහ මල්ලිකා දේවිය අතර ඇති වූ සංවාදය ඉතා වැදගත්ය. රජතුමා මුලින් බුදුන් වහන්සේගේ මෙම දේශනය පිළිගැනීමට අකැමැති වුවද, මල්ලිකා දේවිය ඔහුගෙන් මෙසේ විමසුවාය: “රජතුමනි, ඔබ මල්ලිකා දේවියට (මට) ප්රිය ද? ඇය අනතුරකට පත් වුවොත් ඔබට දුකක් ඇති නොවේද? ඔබේ දියණිය වූ වජිරා කුමරියට ඔබ ප්රිය ද? ඇයට කරදරයක් වුවහොත් ඔබ කම්පා නොවේද?” එවිට රජතුමාට සත්යය අවබෝධ විය. තමන් ආදරය කරන දරුවන්, පවුලේ උදවිය සහ වස්තුව අහිමි වීම තුළින් ඇති වන්නේ නිමක් නැති කඳුළක් බව රජුට වැටහිණි.
අප තවත් පසෙකින් කිසාගෝතමියගේ කතාව දෙස බලමු. ඇය තම මියගිය දරුවා ජීවත් කරවන්නැයි පවසමින් බුදුන් වහන්සේ හමුවට ගිය දින, බුදුන් වහන්සේ ඇයට පැවසුවේ කිසිවකු මිය නොගිය නිෙවසකින් අබ මිටක් රැගෙන එන ලෙසයි. ඇය ගමක් පාසා ඇවිද ගියත් එවැනි නිෙවසක් හමු වූයේ නැත. එහිදී ඇයට වැටහුණේ මරණය යනු පොදු ධර්මතාවක් බවත්, ප්රියයන් කෙරෙහි වූ දැඩි ඇලීම නිසාම තමා මේ සා දුක් විඳින බවත්ය.
එමෙන්ම පටාචාරාවගේ කතාව ද දරුණුය. එකම දිනක තම ස්වාමියා, දරුවන් දෙදෙනා සහ මවුපියන් අහිමි වීමෙන් ඇය උමතු වුවාය. ඇයව සුවපත් කළේ බුදුන් වහන්සේගේ පිරිසුදු දහම් මඟයි. “මේ සංසාරයේ ඔබ ප්රියයන් වෙනුවෙන් හෙළූ කඳුළු ප්රමාණය සතර මහා සාගරයේ ජලයට වඩා වැඩිය” යන දේශනය අදටත් අපේ සිතට කාවැදිය යුතු මහා සත්යයකි.
අද සමාජයේ බොහෝ දෙනා මානසික පීඩනයට සහ විවිධ රෝගවලට ගොදුරු වන්නේ තමන් දැඩි ලෙස ඇලුම් කළ දෙයක් අහිමි වූ විටය. මිනිස් සිත පිරිසුදු කරගැනීම මඟින් ඕනෑම අභියෝගයකට මුහුණ දීමේ ශක්තිය ලැබේ. නිවෙස තුළ සිටින තම මවුපියන්, දූ දරුවන් කෙරෙහි යුතුකම් ඉටු කළ යුතු වුවද, ඒ බැඳීම අන්ධ බැඳීමක් බවට පත් කර නොගත යුතුය. ධර්මය නිසි ලෙස ජීවිතයට භාවිත කරන පුද්ගලයා එවැනි වියෝවකදී කම්පාවට පත් නොවී සිතේ සමබරතාව රැක ගනී. සැබෑ නීරෝගි බව යනු ශාරීරික සෞඛ්යය පමණක් නොව, මෙවැනි දහම් කරුණු අවබෝධ කරගැනීමෙන් ලබන මානසික සුවයයි.
වර්තමාන ලෝකයේ ව්යාප්ත වන විවිධ දරුණු වයිරස හෝ හදිසි මරණ හමුවේ වුවද අපට ඉගෙන ගත හැකි එකම පාඩම අනිත්යතාවයි. ජීවිතය අස්ථිරය. අද අපට සමීපව සිටින අය හෙට අපෙන් වෙන් විය හැකිය. ප්රියයන් කෙරෙහි පවතින බැඳීම නිසාම අපේ සිතේ සාමය බිඳවැටෙන්නේ නම්, අප එය ධර්මයෙන් විසඳාගත යුතුය.
අවසාන වශයෙන්, ප්රිය ජායති සූත්රය අපට උගන්වන්නේ ලෝකයාගෙන් වෙන්වී ජීවත් වීමට නොව, ලෝකයේ ස්වභාවය අවබෝධ කරගෙන ජීවත් වීමටයි. ඇලීම පවතින තාක් කල් දුක අප පසුපස හඹා එයි. එම නිසා, ඥානවන්ත මනුෂ්යයා කළ යුත්තේ ප්රියයන් කෙරෙහි ඇති බැඳීම කෙමෙන් ලිහිල් කරමින්, සියලු දුක් නිරුද්ධ කරන අමා මහ නිවන කරා සිත මෙහෙයවීමයි.
TEXT – මධුර ප්රභාත් ගමගේ
