හොරණ, ගල්පාත ප්රදේශයේ වැඩිහිටි නිවෙසක ඇති වූ ගින්නෙන් අහිමි වූයේ හුදෙක් ජීවිත කිහිපයක් පමණක් නොවේ. එය ශ්රී ලංකාවේ වැඩිහිටි සුරැකුම් පද්ධතිය තුළ පවතින ගැඹුරු ගැටලු සහ
පද්ධතිමය දුර්වලතා සමාජය හමුවේ නිරාවරණය කළ ඛේදවාචකයකි. වයස්ගත වන ජනගහනයක් සහිත රටක් ලෙස ශ්රී ලංකාව මුහුණ දෙන නව සමාජ අභියෝග අතර වැඩිහිටි සුරැකුම ප්රධාන තැනක් ගනී. එහෙත් එම අවශ්යතාවට සරිලන ආරක්ෂිත, නියාමිත සහ ගුණාත්මක පද්ධතියක් තවමත් සම්පූර්ණයෙන් ගොඩනඟා නොමැති බව මෙම සිදුවීමෙන් පැහැදිලි විය.
අතීතයේ ශ්රී ලංකාවේ වැඩිහිටියන්ගේ රැකවරණය පවුල තුළම සිදු විය. දරුවන්, මුනුපුුරන් සහ ඥාතීන් එක්ව ජීවත් වූ විස්තෘත පවුල් ක්රමය තුළ වැඩිහිටියන්ට ගෞරවය, ආරක්ෂාව සහ සෙනෙහස හිමි විය. නමුත් නූතන සමාජය තුළ නාගරීකරණය, විදේශ රැකියා සඳහා සංක්රමණය, ආර්ථික පීඩනය සහ න්යෂ්ටික පවුල් ක්රමයේ ව්යාප්තිය හේතුවෙන් එම තත්ත්වය සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වී ඇත.
අද බොහෝ පවුල්වලට වැඩිහිටි සාමාජිකයකු වෙනුවෙන් පූර්ණකාලීන රැකවරණයක් ලබාදීම අපහසු වී තිබේ. එම නිසා වැඩිහිටි නිවාස වෙත යොමු වීම සමාජ අවශ්යතාවක් බවට පත්ව ඇත. එහෙත් මෙම තත්ත්වය සමඟ වැඩිහිටියන්ගේ මානසික සෞඛ්යය, සමාජ සබඳතා සහ ගෞරවාන්විත ජීවිතයක් ගත කිරීම පිළිබඳ ගැටලු ද මතුවෙමින් පවතියි.
නියාමන අසාර්ථකත්වය සහ නීතිමය හිඩැස්
හොරණ සිද්ධියෙන් අනාවරණය වූ වැදගත්ම කරුණක් වන්නේ වැඩිහිටි නිවාස ක්ෂේත්රය තුළ පවතින අඩු නියාමනයයි. නීතිමය රාමුවක් පැවතියද එය ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීම සෑම අවස්ථාවකම සිදු වන්නේ නැත. බොහෝ ආයතන නිසි අධීක්ෂණයකින් තොරව ක්රියාත්මක වීම නිසා ආරක්ෂක ප්රමිතීන්, සෞඛ්ය පහසුකම් සහ සේවා ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ බරපතළ ගැටලු ඇති වී තිබේ.
විශේෂයෙන් ගිනි ආරක්ෂණ ක්රමවේද, හදිසි පිටවීමේ මාර්ග, සේවක පුහුණුව සහ නේවාසිකයන්ගේ සෞඛ්ය තත්ත්වයන් පිළිබඳ නිරන්තර පරීක්ෂණ සිදු නොවීම නිසා හදිසි අවස්ථාවකදී ජීවිත බේරා ගැනීම අතිශය දුෂ්කර වේ. හොරණ සිදුවීම එවැනි අඩුපාඩුවල භයානක ප්රතිඵලය සමාජයට පෙන්වා දුන් අවස්ථාවකි.
මානව හිමිකම් සහ සදාචාරාත්මක අභියෝග
වැඩිහිටි නිවාස සම්බන්ධයෙන් විටින් විට මතුවන චෝදනා ඉතා කනගාටුදායකය. ඇතැම් ස්ථානවල සේවක හිඟය, ප්රමාණවත් වෛද්ය පහසුකම් නොමැතිකම, මූල්ය අක්රමිකතා සහ වැඩිහිටියන්ගේ දේපළ සම්බන්ධ ගැටලු වාර්තා වී තිබේ. එවැනි සිදුවීම් මඟින් වැඩිහිටියන්ගේ මූලික මානව හිමිකම් පවා අවදානමට ලක්වන බව පැහැදිලි වේ.
වඩාත් බරපතළ කරුණ වන්නේ ඇතැම් වැඩිහිටියන් තනිකම, මානසික පීඩනය සහ අසරණභාවය අත්විඳීමයි. ආහාර, නවාතැන් සහ ඖෂධ සැපයීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. ඔවුන්ට ආදරය, සංවාදය, සමාජ සබඳතා සහ ගෞරවය ද අවශ්ය වේ. එම නිසා වැඩිහිටි සුරැකුම මානුෂීය සේවාවක් ලෙස දැකීම ඉතා වැදගත්ය.
ආර්ථික සහ පරිපාලන ගැටලු
වැඩිහිටි නිවාස පවත්වාගෙන යෑම සඳහා විශාල පිරිවැයක් අවශ්ය වේ. වෘත්තීය සුදුසුකම් සහිත හෙද සේවකයන්, වෛද්යවරුන්, උපදේශකයන් සහ පරිපාලන නිලධාරීන් යොදවා ගැනීම බොහෝ ආයතනවලට ආර්ථික වශයෙන් අභියෝගයකි. මේ හේතුවෙන් ඇතැම් ස්ථානවල සේවා මට්ටම පහත වැටේ.
රාජ්ය සහ පෞද්ගලික අංශ අතර නිසි සම්බන්ධීකරණයක් නොමැතිකම ද තවත් ගැටලුවකි. වැඩිහිටි සුරැකුම් සේවාවන් සම්බන්ධයෙන් එකම ප්රමිතියක් සහ අධීක්ෂණ ක්රමවේදයක් නොමැති වීම නිසා ආයතන අතර විශාල වෙනස්කම් දක්නට ලැබේ ලැබේ.
ජාත්යන්තර අත්දැකීම් සහ අපට ගත හැකි පාඩම්
ලෝකයේ දියුණු රටවල් රැක් වැඩිහිටි සුරැකුම සෞඛ්ය සේවාවේ සහ සමාජ ආරක්ෂණ පද්ධතියේ අත්යවශ්ය අංගයක් ලෙස සලකයි. එම රටවල වැඩිහිටි නිවාස සඳහා දැඩි නීති, නිරන්තර විගණන, ගිනි ආරක්ෂණ පරීක්ෂණ සහ සේවක පුහුණු වැඩසටහන් ක්රියාත්මක වේ.
ශ්රී ලංකාවට ද එවැනි ක්රමවේද හඳුන්වාදීමේ අවශ්යතාව දැඩිව පවතියි. විශේෂයෙන් වැඩිහිටි නිවාස සඳහා ජාතික ප්රමිතීන් හඳුන්වා දීම, ස්වාධීන පරීක්ෂණ කණ්ඩායම් පත් කිරීම සහ මහජන පැමිණිලි විමර්ශන යන්ත්රණයක් ස්ථාපිත කිරීම වැදගත් වේ.
ප්රජා සහභාගිත්වයේ වැදගත්කම
වැඩිහිටි සුරැකුම, රාජ්යයට හෝ පවුලට පමණක් සීමා වූ වගකීමක් නොවේ. එය සමස්ත සමාජයේම වගකීමකි. ආගමික ආයතන, ස්වේච්ඡා සංවිධාන, ප්රාදේශීය ප්රජා සංවිධාන සහ තරුණ කණ්ඩායම් වැඩිහිටියන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යෑම තුළින් ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට විශාල වෙනස්කම් ඇති කළ හැකිය.
බොහෝ වැඩිහිටියන් මුහුණ දෙන්නේ භෞතික දුෂ්කරතාවලට වඩා තනිකම සහ අමතක වී යාමේ වේදනාවටය. එම නිසා ඔවුන් සමඟ කාලය ගත කිරීම, සංවාද කිරීම සහ සමාජ ක්රියාකාරකම්වලට සම්බන්ධ කිරීම ඉතා වැදගත් වේ.
අනාගත දැක්ම
හොරණ ඛේදවාචකය තවත් සංඛ්යාලේඛනයක් ලෙස ඉතිහාසයට එක් නොවිය යුතුය. එය ශ්රී ලංකාවේ වැඩිහිටි සුරැකුම් පද්ධතිය යළි සමාලෝචනය කිරීමට සහ ප්රතිසංස්කරණය කිරීමට හේතු වන ජාතික අවදිවීමක් බවට පත්විය යුතුය.
අපට අවශ්ය වන්නේ හුදෙක් වැඩිහිටි නිවාස සංඛ්යාව වැඩි කිරීම නොව, ගෞරවය, ආරක්ෂාව, වෘත්තීයභාවය සහ මානුෂීයත්වය මත පදනම් වූ සුරැකුම් සංස්කෘතියක් ගොඩනැඟීමයි. වැඩිහිටියන්ගේ ජීවිතයේ අවසන් කාලය බියෙන් හෝ නොසලකා හැරීමෙන් නොව, ආදරයෙන්, සුරක්ෂිතභාවයෙන් සහ ගෞරවයෙන් ගත කළ හැකි සමාජයක් නිර්මාණය කිරීම අප සැමගේ වගකීමකි.
හොරණ ගින්නෙන් අහිමි වූ ජීවිත අපට සිහිපත් කරන්නේ ශිෂ්ට සමාජයක සැබෑ මිනුම් දණ්ඩ වන්නේ එහි වැඩිහිටියන්ට සලකන ආකාරය බවයි. එම පාඩම අමතක නොකර ක්රියාත්මක වීම අද දවසේ අත්යවශ්යම කාර්යය බවට පත්ව තිබේ.
TEXT – දුමින්ද කාරියවසම්
