වර්තමාන වෛද්ය ක්ෂේත්රයේ ප්රදාහය සහ අධික ප්රතිශක්ති ප්රතිචාර පාලනය කිරීම සඳහා බහුලව භාවිත කරන ප්රබල ඖෂධ අතර ප්රෙඩ්නිසලෝන් (Prednisolone) විශේෂ ස්ථානයක් ගනී. ඇදුම, ඇලර්ජි, සමේ රෝග, ආතරයිටිස් සහ ස්වයං ප්රතිශක්ති රෝග වැනි තත්ත්වයන් රැසකදී මෙම ඖෂධය ප්රතිකාර සඳහා යොදා ගනී. ශරීරයේ ඇතිවන ඉදිමීම, වේදනාව සහ දැවිල්ල අඩු කිරීමේ හැකියාව නිසා මෙය ඉතා කාර්යක්ෂම ස්ටීරොයිඩ් ඖෂධයක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් මෙම ඖෂධයේ ක්රියාකාරීත්වය, භාවිතයන්, අතුරු ආබාධ සහ සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් තිබීම ඉතා වැදගත් වේ.
ප්රෙඩ්නිසලෝන් (Prednisolone) යනු ශරීරයේ ඇතිවන ප්රදාහය (Inflammation) සහ අධික ප්රතිශක්ති ප්රතිචාර පාලනය කිරීම සඳහා භාවිත කරන ප්රබල ස්ටීරොයිඩ් ඖෂධයකි. මෙය කෝටිකොස්ටීරොයිඩ් (Corticosteroid) කාණ්ඩයට අයත් වන අතර ශරීරයේ වකුගඩු මත පිහිටි අධිවෘක්ක ග්රන්ථි මඟින් ස්වාභාවිකව නිපදවන කෝටිසෝල් (Cortisol) හෝමෝනයේ ක්රියාකාරිත්වයට සමාන ලෙස ක්රියා කරයි.
ප්රදාහය යනු ශරීරය ආසාදන, තුවාල හෝ ඇලර්ජිවලට ප්රතිචාර දක්වන ස්වාභාවික ආරක්ෂක ක්රියාවලියකි. නමුත් සමහර රෝග තත්ත්වයන්හිදී ප්රතිශක්ති පද්ධතිය අධික ලෙස ක්රියා කර ශරීරයේම පටකවලට හානි කිරීමට පටන් ගනී. එවිට ඉදිමීම, වේදනාව, රතු වීම, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා, සමේ රෝග සහ සන්ධි හානි වැනි ගැටලු ඇතිවිය හැකිය. ප්රෙඩ්නිසලෝන් මෙම අධික ප්රතිශක්ති ක්රියාකාරිත්වය පාලනය කර ප්රදාහය අඩු කිරීමට උපකාරී වේ.
ඖෂධ කාණ්ඩය
ප්රෙඩ්නිසලෝන් අයත් වන්නේ ග්ලූකෝකෝටිකොස්ටීරොයිඩ් (Glucocorticosteroid) කාණ්ඩයටයි. මෙම ඖෂධ ශරීරයේ ස්වාභාවික කෝටිසෝල් හෝමෝනයේ ක්රියාකාරිත්වය අනුකරණය කරයි. කෝටිසෝල් ශරීරයේ ප්රදාහය පාලනය කිරීම, ප්රතිශක්ති පද්ධතිය නියාමනය කිරීම, රුධිර පීඩනය පවත්වා ගැනීම සහ ආතති ප්රතිචාර පාලනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ. ප්රෙඩ්නිසලෝන් ස්වාභාවික කෝටිසෝල්ට වඩා ප්රබල ලෙස ක්රියා කරන බැවින් බොහෝ රෝග තත්ත්වයන් පාලනය කිරීමට භාවිත කරයි.
සංයුතිය සහ ලබා ගත හැකි ආකාර
මෙහි ක්රියාකාරී සංඝටකය වන්නේ ප්රෙඩ්නිසලෝන්ය. මෙම ඖෂධය ටැබ්ලට්, සිරප්, ඉන්ජෙක්ෂන් සහ ඇස් බින්දු ලෙස ලබාගත හැකිය. බහුලව භාවිත වන මාත්රාව 5 mg ටැබ්ලට් ලෙස පවතී. සමහර නිෂ්පාදනවල ලැක්ටෝස්, ස්ටාර්ච්, වර්ණක සහ සංරක්ෂක ද්රව්ය අඩංගු විය හැකි බැවින් ඖෂධ අසාත්මිකතා ඇති පුද්ගලයින් ඒ පිළිබඳ වෛද්යවරයා දැනුවත් කළ යුතුය.
ක්රියාකාරීත්වය
ප්රෙඩ්නිසලෝන් ශරීරයේ ඇතිවන ප්රදාහය අඩු කිරීම සහ අසාමාන්ය ප්රතිශක්ති ක්රියාකාරිත්වය පාලනය කිරීම මඟින් ක්රියා කරයි. ප්රදාහයක් ඇතිවන විට ශරීරය ප්රොස්ටැග්ලැන්ඩින්, සයිටොකයින්, හිස්ටමින් සහ ලියුකොට්රයින් වැනි රසායනික ද්රව්ය නිදහස් කරයි. මෙම ද්රව්ය ඉදිමීම, වේදනාව, උණ සහ පටක හානි ඇති කිරීමට හේතු වේ.
ප්රෙඩ්නිසලෝන් මෙම ද්රව්ය නිපදවීම සහ ක්රියාකාරිත්වය අවහිර කරයි. එමෙන්ම සුදු රුධිර සෛලවල ක්රියාකාරිත්වය අඩු කර ප්රතිශක්ති පද්ධතියේ අධික ප්රතිචාර පාලනය කරයි. ඇදුමේදී ශ්වසන මාර්ග ඉදිමීම අඩු කර හුස්ම ගැනීම පහසු කිරීමටද උපකාරී වේ. සරලව කිවහොත්, ප්රෙඩ්නිසලෝන් ශරීරයේ අධික දැවිල්ල නිවා දමන “ගිනි නිවන උපකරණයක්” වැනිය.
භාවිතයන්
ප්රෙඩ්නිසලෝන් බොහෝ රෝග සඳහා භාවිත කරයි.
ශ්වසන රෝග අතර ඇදුම සහ ඇලර්ජි නිසා ඇතිවන ශ්වසන මාර්ග ඉදිමීම සඳහා භාවිත කරයි. සමේ රෝග අතර එග්සීමා, සොරයිසිස් සහ ඩර්මටයිටිස් වැනි රෝග සඳහා ප්රතිකාර ලෙස ලබාදේ.
ස්වයං ප්රතිශක්ති රෝග අතර රැමටොයිඩ් ආතරයිටිස්, ලූපස් සහ වැස්කියුලයිටිස් සඳහාද මෙම ඖෂධය වැදගත් වේ. එමෙන්ම නෙෆ්රොටික් සින්ඩ්රෝමය වැනි වකුගඩු රෝග, ඔටෝඉමියුන් ත්රොම්බොසයිටොපීනියා සහ හීමොලයිටික් ඇනීමියා වැනි රුධිර රෝග, බෙල්ස් පෝල්සි සහ Multiple sclerosis flare-ups වැනි ස්නායු රෝග සඳහා ද භාවිත කරයි. ඇස්වල රෝග සඳහාත් මෙය භාවිත වේ.
මාත්රාව සහ භාවිතය
මෙම ඖෂධයේ මාත්රාව රෝග තත්ත්වය, වයස, බර සහ රෝගයේ බරපතලභාවය අනුව වෙනස් වේ. එබැවින් සෑම විටම වෛද්ය උපදෙස් අනුව පමණක් භාවිත කළ යුතුය.
වැඩිහිටියන් සඳහා සුළු රෝග තත්ත්වවලදී මිලිග්රෑම් 5–15 දක්වාත්, මධ්යම හෝ දැඩි රෝග තත්ත්වවලදී මිලිග්රෑම් 20–40 දක්වාත් ලබා දිය හැකියි. දැඩි හදිසි තත්ත්වවලදී රෝහල් තුළ ඊට වඩා වැඩි මාත්රා භාවිත කරයි.
ළමුන් සඳහා සාමාන්යයෙන් මිලිග්රෑම් 0.1–2 ලෙස ලබා දේ. ළමුන් ස්ටීරොයිඩ් අතුරු ආබාධවලට වඩා සංවේදී බැවින් නිරන්තර වෛද්ය අධීක්ෂණය අවශ්ය වේ.
ඖෂධය ආහාරයෙන් පසු උදෑසන ගැනීම වඩා සුදුසුය. වතුර සමඟ ගිල දැමිය යුතු අතර වෛද්ය උපදෙස් නොමැතිව මාත්රාව වෙනස් නොකළ යුතුය.
හදිසියේ නතර කිරීමේ අවදානම
ප්රෙඩ්නිසලෝන් දිගුකාලීනව භාවිත කළ විට ශරීරයේ ස්වාභාවික කෝටිසෝල් නිපදවීම අඩුවේ. එවිට ඖෂධය හදිසියේ නතර කළහොත් දැඩි දුර්වලතාව, වමනය, රුධිර පීඩනය අඩුවීම සහ ඇඩ්රිනල් ක්රයිසිස් වැනි වෛද්යවරයකුගේ විශේෂ අවධානය යොමු විය යුතු බරපතළ තත්ත්වයන් ඇති විය හැකියි. ඒ නිසා වෛද්යවරු සාමාන්යයෙන් මාත්රාව ක්රමයෙන් අඩු කර නතර කරති.
අතුරු ආබාධ
ප්රෙඩ්නිසලෝන් භාවිතයේදී සාමාන්ය අතුරු ආබාධ ලෙස ආහාර රුචිය වැඩි වීම, බර වැඩි වීම, මුහුණ ඉදිමීම, නින්ද නොයාම සහ බඩේ දැවිල්ල ඇති විය හැකියි.
බරපතළ අතුරු ආබාධ අතර රුධිර සීනි වැඩි වීම, රුධිර පීඩනය වැඩි වීම, ආසාදන අවදානම වැඩි වීම, අස්ථි දුර්වල වීම, මාංස පේශි දුර්වල වීම සහ ඇස්වල කැටරැක්ට් හෝ ග්ලූකෝමා ඇති වීම ඇතුළත් වේ. දිගුකාලීන භාවිතයේදී සම තුනී වීම, ස්ට්රෙච් මාර්ක් සහ බඩ හා මුහුණේ මේදය එකතු වීම දක්නට ලැබිය හැකියි.
සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු
ස්ටීරොයිඩ් ප්රතිශක්ති පද්ධතිය දුර්වල කරන බැවින් උණ, දිගුකාලීන කැස්ස, මූත්රා කිරීමේ වේදනාව හෝ සුව නොවන තුවාල ඇති වුවහොත් වහාම වෛද්ය උපදෙස් ලබා ගත යුතුය.
දිගුකාලීන භාවිතයේදී කැල්සියම්, විටමින් D සහ අස්ථි පරීක්ෂණ අවශ්ය විය හැක. දියවැඩියාව ඇති රෝගීන්ගේ රුධිර සීනි මට්ටම් ඉහළ යා හැකි බැවින් නිරන්තර පරීක්ෂාවන් අවශ්ය වේ.
ගර්භිණී කාලයේදී වෛද්ය උපදෙස් යටතේ පමණක් භාවිත කළ යුතු අතර මවුකිරි දෙන මවුවරුන්ට සාමාන්යයෙන් ආරක්ෂිත ලෙස සැලකේ.
ප්රෙඩ්නිසලෝන් යනු බොහෝ ප්රදාහ සහ ප්රතිශක්ති රෝග පාලනය කිරීම සඳහා භාවිත කරන ඉතා ප්රබල සහ ප්රයෝජනවත් ස්ටීරොයිඩ් ඖෂධයකි. නිවැරදිව භාවිත කළහොත් රෝග ලක්ෂණ ඉක්මනින් පාලනය කිරීමට සහ ජීවන තත්ත්වය වැඩිදියුණු කිරීමට උපකාරී වේ. නමුත් වෛද්ය උපදෙස් නොමැතිව භාවිත කිරීම, අධික ලෙස භාවිත කිරීම හෝ හදිසියේ නතර කිරීම බරපතළ සංකූලතා ඇති කළ හැකි බැවින් සෑම විටම වෛද්ය උපදෙස් අනුව පමණක් භාවිත කළ යුතුය.
TEXT – විදුමිණි දිසාකරුණා
